GrknCnplt

03 Haz, 2015

Nasihatnâme

Yazan: Gürkan Canpolat Kategori: Târih ~ Okunma Süresi: 3 Dakika

İnsanın, avcılık ve toplayıcılığın egemen olduğu bir yaşamdan vazgeçip toprağı kullanmayı öğrenmesi ile vatan olgusu ortaya çıkmış ve vatan toprağını korumak için bilinçli organizasyonlar olan devletler kurulmuştur. Her devlet, İbn-i Haldun’un nazariyesine göre tıpkı bir insan gibi doğar, büyür, gelişir ve ölür. Bu durumda devletler için gösterilmesi gereken yegane çaba, o devletin optimum düzeyde kurumsallaşmasını sağlamaktır. Bu kurumsal kimlik, ülkenin her kesiminde kendini hissettirecek düzeyde olmalıyken, aynı zamanda olması gerekenin en iyisi de olmalıdır. Çünkü, devletlerin olabildiği kadar payidar kalabilmesi devlet düzen ve teşkilâtının sağlamlığıyla alâkalıdır.

Devletler tarihince, yönetici ve asker taifesine nasihatler[1] ve olması gereken normlarıyla bir devletin düzenine ilişkin ipuçları veren eserler yazılagelmiştir. Bu eserlerin içerisinden sıyrılarak popüler tarih ve kişisel gelişim sahalarında günümüzde de ilgi ile okunan kitaplar mevcuttur. Sun Tzu’nun Savaş Sanatı, Nizamü’l – Mülk’ün Siyasetname’si, Koçi Bey’in Risale’si, Yusuf Has Hacip’in Kutadgu Bilig’i hâlâ güncel baskılarla yeni okuyucularına ulaşmaktadırlar.

Bir devletin toprakları ne kadar geniş bir alana yayılmışsa, yönetilmesi de o kadar zorlaşmış demektir. Bununla beraber yönetimde yeni tedbirler alınmalı ve devlet teşkilâtı değişen şartlara uyumlu hâle getirilmelidir. Teşkilâtı, kurumları ve yönetim erkiyle altı asır boyunca dünyanın kalbinin attığı coğrafyalara egemen olan III. Roma yani Devlet-i Aliyye, şüphesiz bugüne kadar kurulmuş olanların en iyilerindendi. Bununla beraber, doğru orantılı olarak yönetmedeki zorluk, sıkıntı ve yanlışlar sıklıkla Osmanlı’da meydana gelecek ve doğrudan Fars, Arap; dolaylı olarak da ta Çin ve Hind coğrafyalarından etkilenen siyaset ve edebiyat sahaları neticesinde, birçok nasihatnâme örneği verilecektir. Bunlar arasında Kanuni Sultan Süleyman zamanında Lütfi Paşa tarafından vezirlere öğütler vermesi için yazılan Asafname’yi; Mustafa Ali’nin, özellikle Kanuni sonrası toplumsal ve siyasal değişimleri yansıttığı Nushatü’s-Selâtîn’i; on yedinci yüzyılın başlarında devletin bilhassa tımar sistemi üzerine bilgi vermek için yazılan Ayn-i Ali Efendi Risaleleri’ni; I. Ahmed’e devrin sorunlarını bildirmek için Veysi Efendi tarafından yazılan Habname’yi ve Kanunname-i Sultanî Li Aziz Efendi’yi sayabiliriz.[2]

Osmanlı Devleti’nin sorunları üzerine yazılmış bir başka nasihatnâme de, on yedinci yüzyılın ilk yarısında yazılmış olan Kitâbu Mesâlihi’l-Müslimîn ve Menâfi’i’l-Mü’minîn adlı eserdir. Günümüz Türkçesi ile kitabın adı: Müslümanların İşleri ve İnananların Yararı’dır. Prof. Dr. Yaşar Yücel tarafından Türk harflerine çevirisi[3] yapılan eserin müellifi belli değildir. Muhtemelen dönemin veziriazamı Kemankeş Kara Mustafa Paşa’ya sunulan eser, teşkilat tarihçiliği üzerinedir ve ıslahat hakkında ayrıntılı bilgiler verip, bunların uygulanabilmesi için yapılması gerekenleri sunmaktadır. Eser, 52 bâbdan oluşmuş ve her bâbda bir bozukluk ve düzeltilme yolları gösterilmiştir.[4] Bazı bâbların sonlarına ise beyitler eklenmiştir. Eserin tek yazma nüshası Konya Yusuf Ağa Kitaplığı 673 numarada kayıtlı bulunmaktadır.[5]


[1] Mehmet Taha Ayar, Nizamü’l – Mülk Siyasetname, Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, İstanbul 2011, s. xvi.

[2] Birgül A. Güler, Nuray E. Keskin, Devlet Reformunu Tarihten Çalışmak, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Gelişme ve Toplum Araştırmaları Merkezi, No.85, Kasım 2005.

[3] Prof. Dr. Yaşar Yücel, Osmanlı Devlet Teşkilâtına Dair Kaynaklar, Türk Tarih Kurumu Yayınları,  Ankara 1988.

[4] M. Emin Yolalıcı, “Türk Tarihinin Kaynaklarına Genel Bir Bakış”, Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, C.1, S.3, s. 480.

[5] Yücel, a.g.e., s. 57.


Yorum Yapılmamış - "Nasihatnâme"

Yorum Formu

İçerik

Hayede – Faryad

Arşivler

Takvim

Nisan 2021
PSÇPCCP
 1234
567891011
12131415161718
19202122232425
2627282930 

Alternatif Tarih

Alternatif Tarih

Görsel Şölen

  • İstanbul Boğazı
  • Kedilerle yaşıyorum.
  • Her şey yasak!
  • Maltepe, Dersaâdet
  • İstanbul Boğazı
  • Develerle yaşıyorum.
  • Her Gece Bodrum.

Kısa Kısa

Güneşin gördüğü bütün insanlar dertlidir. Solon

Kitap Okumaları

  • Öyle miymiş?
    ~ Şule Gürbüz – Başlangıç: 15.07.2019
  • Hesaplaşma
    ~ Trevanian – Başlangıç: 12.07.2019
  • Satranç
    Stefan Zweig– Başlangıç: 09.07.2019


Okunan Kitaplar

Müze Önerisi

İstanbul Arkeoloji Müzeleri

Telefon: 0212 520 77 40 - 41
Açık Olduğu Saatler: 09:00 - 19:00

Abone Olun

Abone olduğunuz için teşekkür ederim.

Bir şeyler ters gitti.